W ostatnim czasie wokół polskich lasów znów zrobiło się głośno. NGOsy w tym Greenpeace alarmuje: „Rząd chce zmniejszyć obszar ochrony lasów”. Emocje, grafiki, petycje – niestety wiele z tych haseł nie odzwierciedla rzeczywistości.
Ekologia bez wiedzy staje się ideologią – a ta, niestety, w lesie wyrządza więcej szkody niż pożytku.
Warto przypomnieć, że polskie lasy są zarządzane zgodnie z zasadami zrównoważonej gospodarki leśnej a aż 10% ich powierzchni jest całkowicie wyłączonych z użytkowania gospodarczego. Dodatkowo 38% drzewostanów znajduje się na terenach objętych różnymi formami ochrony przyrody, takimi jak obszary Natura 2000, parki narodowe, rezerwaty, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu czy lasy ochronne (wodochronne, glebochronne, uzdrowiskowe i podmiejskie). To konkrety, nie narracje.
Jak wygląda rzeczywistość i liczby?
🌲 Powierzchnia gruntów leśnych w Polsce systematycznie rośnie. W ciągu 8 lat przybyło w Polsce 64,1 tysiąca hektarów, a w ciągu ostatnich 28 lat przybyło 662,4 tysięcy hektarów gruntów leśnych. Dzięki zrównoważonej gospodarce leśnej lesistość w Polsce wzrosła z około 21% w 1945 roku do około 30% w 2023 roku.
🌲 Lasy Państwowe odpowiadają za realizację strategicznego programu Zwiększania Lesistości Kraju – wykupują dodatkowe grunty i je zalesiają, a planowana powierzchnia lasów w Polsce w 2050 roku wyniesie 33% powierzchni lądowej kraju – obecnie 30%.
🌲 Na przeszkodzie szybszego zwiększania lesistości w kraju są dopłaty rolnicze, które powodują, że przekształcanie ziemi rolnej w leśną jest nieopłacalne.
🌲 Szacuje się, że w Polsce jest od 0,5 miliona do 1 miliona hektarów ziemi rolnej, która samoistnie porasta lasem, ale nie jest na niej prowadzona zrównoważona gospodarka leśna – nie jest uznawana za las i nie wlicza się do statystyk dot. lesistości kraju.
🌲 Brak zachęt i brak krajowego programu aktywizacji gospodarki leśnej dla indywidualnych właścicieli lasów ogranicza możliwości prowadzenia zrównoważonej gospodarki leśnej na terenach lasów prywatnych, które stanowią około 19,3% wszystkich lasów w Polsce.
🌲 Pozyskanie drewna w Polsce średniorocznie nie przekracza 70% rocznego przyrostu! Tniemy mniej niż przyrasta. Roczne pozyskanie oscylowało w ostatnich latach w okolicach 40-45 mln m³ rocznie. W bieżącym roku nie przekroczy 38 mln m3.
🌲 Zasoby drewna w polskich lasach systematycznie rosną. W ciągu 12 lat przybyło 342 mln m³ drewna na pniu zwiększając zasób krajowy do 2 mld 678 mln m³.
🌲 Ograniczenie gospodarki leśnej wpłynie negatywnie na zdolność polskich lasów do wiązania CO2, ponieważ starsze lasy wiążą dwutlenek węgla wolniej, doprowadzając do wyrównania bilansu emitowanego i wiązanego CO2.
Ograniczanie aktywnej, opartej na wiedzy gospodarki leśnej niesie ze sobą poważne konsekwencje.
Zaniedbanie działań gospodarczych w lasach prowadzi do obniżenia odporności drzewostanów na czynniki biologiczne – takie jak gradacje owadów czy choroby – oraz zwiększa podatność na szkody powodowane przez ekstremalne zjawiska pogodowe, co w dobie zmian klimatycznych staje się realnym zagrożeniem. Dodatkowo, brak dostępu do lasów i ich zaniedbana struktura podnoszą ryzyko pożarów.
Doświadczenia krajów takich jak Kanada czy USA, które zrezygnowały z aktywnej gospodarki leśnej na dużych obszarach, pokazują, że bierna ochrona przyrody – oderwana od wiedzy i praktyki – może prowadzić do degradacji siedlisk, spadku bioróżnorodności, zamierania drzewostanów, a nawet wylesień na dużą skalę.